HET VERHAAL VAN

P U L A U - S E G O E R

door Arnoldus van Raesdonck

Het eiland Pulau Segoer ligt tussen Indonesië, Papoea en Australië in, ergens in de Banda Zee.
De exacte locatie is op cultuurhistorische gronden lange tijd geheim gehouden.

ETEN

Oorspronkelijk leefden de Segoerezen van de landbouw en van kleinschalige veeteelt maar vooral van de visvangst.
Segoereesche rijst is zeer smaakvol en voedzaam. Het nationale gerecht is rijst en groenten met pittige gegrilde vis (Nasi Ikan Badjak).
Op het eiland verbouwen de Segoerezen vele verschillende groenten, noten, kruiden en specerijen die de keuken zo gevarieerd maakt.
Er worden geiten, kippen, eenden en ook een klein aantal hangbuikzwijnen gehouden. De varkens worden alleen op grote feesten gegeten.

DRINKEN

Van palmbomen worden de kokosnoten gebruikt voor het brouwen van kokosbier.
Dit bier is echter niet zoet vanwege de langdurige gisting waarbij alle suikers worden omgezet in alcohol.
Na de vergisting volgt filtering en verdunning met water en verpakking in afsluitbare kalebassen.
Het bier wordt gekoeld met behulp van de koudwater bronnen uit de heuvels.
Van de diverse fruitbomen wordt vruchtenwijn geproduceerd.
Maar de Segoerezen drinken vooral veel thee en koffie die ook op het eiland zelf worden geproduceerd.

WONEN

Typerend aan Pulau Segoer zijn de bamboe paalwoningen van de vissers, deze staan allemaal rondom het eiland in ondiep water en zijn onderling verbonden met hangbruggen.
De woningen zijn dermate solide dat zij orkanen en vloedgolven kunnen doorstaan.
Op het land staan paalwoningen opgetrokken uit tropisch hardhout met fraai houtsnijwerk.

KLEDING

De vissers dragen korte witte broeken van katoen en gebatikte hemden. De vrouwen dragen lange gebatikte sarongs met een wit hemd.
De mannen dragen halflange sarongs van wit katoen en witte hemden maar met een gebatikt hesje.
Afhankelijk van de hitte van de zon dragen de Segoerezen hoedjes van stro.
Het schoeisel is van leer waarop kurk met een laag katoen met watervaste lijm is aangebracht en dat met leren riempjes wordt vastgemaakt; het zijn vederlichte sandalen.

KOLONISATIE

Met een grote overmacht werd in 1677 Pulau Segoer onder Nederlands gezag geplaatst.
De Segoerezen hebben zich niet verzet maar waren wel zeer verbaasd over de blankhuiden, hun luide stemmen en wilde gebaren.
Namens de VOC werd er bovenop het eiland een fort gebouwd door kapitein Hendrick Janszoon Seegers: Fort Seegers.
De Hollanders dachten dat een klein contingent manschappen afdoende zou zijn voor de kolonisatie en assimilatie.
Het grote fort werd uiteindelijk door maar 50 manschappen bevolkt.

De Segoerezen hebben toen na stamberaad besloten om de Nederlandse militairen dermate te laten integreren in de Segoereesche samenleving dat zij trouw zouden zijn aan Segoer en niet aan Batavia.
De mannen kregen de opdracht extra bier en wijn te produceren en de vrouwen om de Hollanders seksueel te onderwerpen.
De alcoholische versnaperingen misten hun uitwerking niet; de soldaten waren iedere dag stomdronken (werden zwaar verslaafd) en verzadigd van het lekkere eten (werden te dik om nog te kunnen vechten).
De verwennerij door de lokale schoonheden leiden tot innige banden waarbij aangetekend moet worden dat de vrouwen nimmer zwanger raakten of een SOA ontwikkelden.
Het gouvernement in Batavia heeft uit bezorgdheid over het welslagen van de kolonisatie vijftien keer een inspecteur afgestuurd op Pulau Segoer.
Allen kwamen uiterst ontspannen en zichtbaar aangekomen terug (pelan-pelan) en rapporteerden dat de assimilatie van de Segoereezen feitelijk was mislukt en dat de rollen eigenlijk waren omgedraaid.
Het waren de Hollanders die geïntegreerd werden in de Segoereesche samenleving en dit baarde het VOC-bestuur in toenemende mate grote zorgen.
Op enig moment is besloten om de VOC-bezetting te beëindigen en dus de soldaten geen kans meer te geven uitgebreid vakantie te vieren tijdens hun diensttijd.
Het bestuur vond het opvallend dat - ondanks alle intieme contacten - er geen halfbloeden werden geboren en er dus sprake zou moeten zijn van 'Swack Saet'.
Dat komt doordat de Segoereesche vrouwen een aloude truc toe pasten; zij wasten zichzelf met antiseptische zeep die tevens zeer zaaddodend was.
De Hollanders hebben geen enkel moment bevroed dat de welriekende Segoereesche zepen die heilzame eigenschappen hadden.
Uit schaamte over de mislukking van de kolonisatie werd 'Swack Saet' later verbasterd tot 'Swart Saet' hetgeen de betekenis kreeg van 'platzak zijn'.

Te Batavia werd besloten om de hele affaire in de doofpot te stoppen en werden alle verwijzingen naar Pulau Segoer uit de archieven geschrapt.
'Die costbaere adfontuer in dat Segoereesche dient vergheten ende onferweilt uit onsen boecken te worden wegh gestreept', beval de Gouverneur-Generaal.

Na 75 jaar kolonisatie kwam er een einde aan de semipermanente bezetting van Pulau Segoer door de Hollanders en werd de VOC-vlag gestreken en het fort verlaten.
Fort Seegers werd omgedoopt tot Fort Segoer en zou voortaan worden bemand door de stevige Segoereesche Garde.
Die dag - 9 juni - is tot op heden de nationale feestdag van Pulau Segoer, het is op die dag ook dat de hangbuikzwijnen aan het spit worden geroosterd, er buitensporig veel wordt gegeten en er absurd veel bier wordt gedronken.
Het is ook de enige dag dat openbare dronkenschap wettelijk is verplicht (kinderen incluis) en dat overspel legitiem is.

Toch zijn de Segoerezen enigszins dankbaar voor de nalatenschap van de Hollanders.
Zo hebben zij geleerd met vuurwapens om te gaan, bij het zeevaren een kompas te gebruiken, hoe je vis langer kunt bewaren en hoe je goed administratie kunt voeren.
Tevens in culinaire zin omdat de Segoerezen heerlijke snert en bruine bonensoep kunnen maken (Sup Snertjong Belanda resp. Sup Boonstaak Belanda).
Maar de Segoereezen staan sindsdien vooral bekend om hun boekhoudkundige vaardigheden en om hun ingenieuze constructies die de landbouwproductie optimaliseren.
Belangrijk om te vermelden is dat op Fort Segoer het nationale archief (VN werelderfgoed) wordt bewaard en bewaakt door de Garde.

SJAMANEN

De natuurgenezers van Pulau Segoer zijn vermaard om hun kennis van geneeskrachtige planten, hun ervaring met het bereiden van medicijnen en hun kennis om wonden te doen genezen.
Daardoor is de gemiddelde leeftijd van een Segoerees zo hoog; rond de 85 jaar. Ook blijft het gebit lang intact door het kauwen op antiseptische bladeren.
Tijdens de Hollandse periode kregen de sjamanen de geheime opdracht mee om hallucinogene stoffen toe te voegen aan het voedsel voor de Europeanen.
Die stoffen werden verkregen uit paddenstoelen die voornamelijk afkomstig waren uit Papoea.
Ook konden de sjamanen hennep zuiveren om een olieachtige substantie te verkrijgen met een hoog gehalte aan cannabinol.
Deze olie werd stiekem toegevoegd aan de lokaal geteelde tabak die de Hollanders veel rookten in hun lange aardewerken pijpen.
Het effect was dat het bulderen van het lachen veranderde in minder luidruchtig gegiechel en in meer stompzinnig gegniffel hetgeen de Segoerezen een stuk prettiger vonden, hoewel er incidenteel toch nog sprake kon zijn van Hollands gelal en gebral. Maar het probleem van geluidsoverlast was vanuit handhavingsstandpunt beheersbaar geworden.
Bijkomstig effect was dat het Hollandsche Krijgsvolk als willoze wezens met grote ogen en kleine pupillen - helemaal van het padje af maar o zo gelukkig - over het eiland strompelend voortbewogen met een bierkalabas in de ene hand en een drogerende pijp in de andere. Dat gaf rust. Selamat malam.

HANDEL

Voor de omringende volkeren was het altijd prettig om handel te drijven met de betrouwbare Segoerezen.
Er werd ijzer ingevoerd door de contacten met de Yolngu Aborigines van wat nu Arnhem Land heet in ruil voor Segoerees bier en wijn.
Ter plekke werd het ijzererts in kleine ovens verhit met behulp van steenkool voor het verkrijgen van ruw ijzer waarna het op Pulau Segoer door smeden werd gebruikt voor het maken van landbouwgereedschap. Ook namen de Segoerezen kunstobjecten af die zeer in trek waren bij de rijke burgerij van de archipel.
Tijdens hun lange voettochten (outback walk-abouts) verzamelden de Aboriginals (zijnde jager-verzamelaars) brokken steenkool, rode aarde met veel ijzererts, klompjes goud en opalen want zij wisten dat deze zeer in trek waren bij de Segoerezen en dat zij er heerlijke drank met grappige paddenstoelen voor terug kregen.
Met de Banda Eilanden kregen de Segoerezen kruiden en specerijen, katoen voor kleding en geweven stof in ruil voor ijzeren landbouwgereedschap en sieraden.
De Bandanezen leverden ook het kleinvee en de hangbuikzwijntjes in ruil voor rijst en zongedroogde zeevis.
Met de Papoeaezen kregen de Segoerezen tropisch hardhout, constructie bamboe, medicinale planten en bospaddenstoelen in ruil voor rijst, bier en geconserveerde zeevis.

Voor klompjes goud en zilver en de opalen werd door de Segoerezen ruimhartig betaald met rijst en gereedschap.
De Segoereesche edelsmeden maakten er vervolgens prachtige sieraden van die op hun beurt ook werden verhandeld.
In de loop der eeuwen werd Pulau Segoer een welvarende nijvere handeldrijvende natie die nimmer op voet van oorlog stond met de buren.
Integendeel, Pulau Segoer functioneerde vaak als conferentieoord als er een conflict dreigde uit te breken: na een weekje verblijf op het eiland verdwenen alle spanningen bij de ruziënde partijen tijdens de gearbiterde onderhandelingen waarna bestendige vredesakkoorden konden worden afgesloten.

HAAIEN

Op de nationale vlag van Pulau Segoer is een arm zichtbaar die een staartstuk van een haai omhoog houdt.
Dat is afgeleid van het feit dat de Segoerezen zeer goed vissers zijn die ook op haaien jagen.
Kenmerkend is de strategie van de vissers om een eenmaal waargenomen haai met drie boten te omsingelen, de haai te harpoeneren en binnen te halen waarna het staartstuk er af wordt gehakt met een snelle beweging met een kapmes of klewang.
De haai mag daarna verder proberen te zwemmen maar de haai is hoe dan het haasje want kan zich niet meer goed voortbewegen, op de bloedgeur komen hongerige collegahaaien af - pas wanneer de vissers ver genoeg weg zijn - waarna de ongelukkige haai wordt verorberd.
Zelfs hardleerse haaien hebben daardoor in de loop van millennia aangeleerd de wateren rond Pulau Segoer zorgvuldig te mijden.
Zodra ze even boven water kijken of er vissers in de buurt zijn en ze zien Segoerezen breed lachend naar ze wijzen dan proberen de haaien er als een haas zo snel mogelijk er vandoor te gaan.
Segoerezen vinden het vlees van het staartstuk - excellente visfilet - van de haai overheerlijk, de kwaliteit en textuur zijn goed vergelijkbaar met ossenhaas.
Ziehier de reden waarom er rond Pulau Segoer veilig in zee kan worden gezwommen als eilander of als toerist; er zijn nooit haaien. Die waren rap afgetaaid.

VAKANTIEBESTEMMING

Pulau Segoer stond bij de omringende volkeren al heel lang bekend als een prima vakantiebestemming.
Want onthaasting was altijd al een belangrijk oogmerk van de Segoerezen en hun credo 'Selalu Jam Karet' bevestigde hun meesterschap over de kwaliteit van de tijd (Gr., 'kairos').
Toeristen kwamen gestrest aan en gingen volledig onthaast, gebruind, genezen, grijnzend en onbezorgd terug naar huis, voldaan van het voedsel en het rijke uitgaansleven.

AFBEELDING

De schematische afbeelding toont de plattegrond van Pulau Segoer.
Herkenbaar zijn de paalwoningen van de vissers, de vijf zandbanken, de sawa's, de landbouwarealen, de graslanden voor het vee en het oerwoud.
Fort Segoer staat centraal op het hoogste punt van het eiland.
Op de noordwestelijke zandbank staat een cultureel centrum, op de grote noordoostelijke zandbank staan een congrescentrum en een groot eersteklas restaurant,
op de zuidelijke zandbanken - met grote stranden voor zwemmers en zonaanbidders - staan diverse bars, lunchrooms, coffeeshops en kleine slow-food eettenten.
Er is geen vliegveld of heliport aanwezig, alle vervoer gaat per boot cq. ferry (uit Makassar).